Słowniczek

kaponiera – element obronny fortyfikacji nowożytnej w postaci wyodrębnionej, niskiej, skaza matowanej budowli, wyposażonej w stanowiska bojowe, przeznaczonej do obrony wnętrza fosy, wtopionej w stok lub przeciwstok fosy, nie przekraczająca ich wysokości.

kazamata – w fortyfikacji nowożytnej każde sklepione pomieszczenie forteczne umieszczone poniżej poziomu terenu.

kleszcze – element obronny fortyfikacji utworzony z dwóch ramion stykających się pod kątem wklęsłym od strony przedpola i pozwalający na jego obronę.

kosze szańcowe - kosze wiklinowe przeznaczone do osłony stanowisk artylerii przed ostrzałem nieprzyjaciela; wznoszone były na konstrukcji z wbitych w ziemię zaostrzonych kołków, z przeznaczeniem do wykonania wokół nich plecionki; pozbawione dna, o wnętrzu wypełnionym kamieniami oraz piaskiem.

kurtyna – ściana fortyfikacji nowożytnej , z reguły broniona skrzydłowo jednym lub dwiema elementami obronnymi. Kurtyna wyposażona jest w stanowiska strzeleckie przystosowane do ostrzału pola i podstawy ściany.

laboratoria amunicyjne (prochowe)- zazwyczaj zespół kilku pomieszczeń, w których ze składników w stanie surowym przygotowywano w półprodukty niezbędne do wytworzenia amunicji czy pocisków. W laboratoriach amunicyjnych znajdowała się zwykle odlewnia, podręczny magazyn prochu i niewielki magazyn gotowych półproduktów. Materiały wyprodukowane w laboratoriach amunicyjnych dostarczano następnie do zespołów napełniania i przygotowywania amunicji.

luneta – w fortyfikacji nowożytnej : dzieło fortyfikacji zewnętrznej w postaci bastionu oddzielonego , usytuowane jako osłona narożnika bastionu; dzieło fortyfikacji zewnętrznej o barkach pozbawionych przedpiersia.

magazyn prochowy (prochownia) –budowle murowane służące do przechowywania prochu czarnego w beczkach; dzieliły się na prochownie na czas pokoju oraz prochownie wojenne (wzmocnione, wolnostojące).

mur Carnota – urządzenie obronne w fortyfikacji nowożytnej od końca XVIII w. , stosowane w formie wzniesionego w fosie przy stoku wału (muru ceglanego ze strzelnicami), stanowiącego przedpiersie dla chodnika obronnego. Służył do obrony wnętrza fosy. Nazwa pochodzi o nazwiska francuskiego inżyniera Lazare Carnota (1753-1823).

1. Bogdanowski J., Architektura obronna w krajobrazie Polski. Od Biskupina do Westerplatte, Warszawa-Kraków 2002.
2. Bogdanowski J., Holcer Z., Kornecki M., Słownik terminologiczny architektury. Architektura obronna, Warszawa 1994.
3. Fuglewicz S., Ilustrowana historia fortyfikacji, Warszawa 1991.