Formy ochrony przyrody w Centrum Hewelianum

Na terenie Pofortecznego Parku Edukacyjnego wprowadzono dwie formy ochrony przyrody: użytki ekologiczne i pomniki przyrody.

Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej - naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt, i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania.

Pierwszy z istniejących użytków ekologicznych „Fort Nocek”, o powierzchni 1,2 ha (teren Redity Napoleońskiej), został utworzony 20 czerwca 1996 roku przez Radę Miasta Gdańska. Znajduje się tu największe zimowisko nietoperzy na terenie fortu i trzecie pod względem liczebności w Gdańsku. W okresie hibernacji nietoperzy (od października do kwietnia) wejście na teren objęty ochroną jest zabronione. Stwierdzono tu występowanie czterech gatunków nietoperzy, wszystkie podlegające ścisłej ochronie: nocek duży (Myotis myotis), nocek naterera (Myotis nattereri), nocek rudy (Myotis daubentonii) oraz gacek brunatny (Plecotus auritus). Ich siedliska chronione są Dyrektywą Siedliskową Unii Europejskiej.

Kasztanowce przy bramie północnej Redity Napoleońskiej

Celem drugiego użytku ekologicznego „Prochownia pod Kasztanami” (0,05 ha), jest także ochrona zimowisk nietoperzy. Odnotowano tu następujące gatunki: nocek duży (Myotis myotis), nocek natterera (Myotis nattereri), nocek rudy (Myotis daubentonii). Użytek został utworzony przez Wojewodę Pomorskiego 9 stycznia 2003 roku i obejmuje fragment fortyfikacji ceglanych Prochowni Wojennej wraz z otaczającymi go starymi kasztanowcami (Aesculus hippocastanum). Miejsce to jest również stanowiskiem błonkówki (Crossocerus styrius). Owad ten znajduje się na Polskiej Czerwonej Liście Zwierząt jako narażony (VU).

Trzecim użytkiem ekologicznym jest „Luneta z Pasikonikiem” utworzona przez Wojewodę Pomorskiego 7 listopada 2001 roku. Obejmuje on obszar o powierzchni 0,94 ha, głównie fragment fortyfikacji ziemnych (Luneta Senarmonta) będących siedliskiem licznej populacji Leptophyes punctatissima (pasikonik – wątlik charłaj) oraz wielu innych chronionych owadów: muchówka Conops scutellatus, Cteniopus flavus, Xylota segnis, Apodemus flavicollis oraz trzmiele Bombus lucorum i Bombus pasquorum.

Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

Na terenie Fortu Grodzisko znajdują się następujące pomniki przyrody, są to:
  • Topola czarna (Populus nigra) o obwodzie pnia 5,32 m
  • Jesion wyniosły (Fraxinus excelsior) o obwodzie pnia 3,52 m
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur) o obwodzie pnia 3,25 m
  • Grab pospolity (Carpinus betulus) o obwodzie pnia 1,9 m
  • Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) o obwodzie pnia 3,05 m
  • Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) o obwodzie pnia 2,88 m
  • Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) o obwodzie pnia 2,70 m
  • Klon jawor (Acer pseudoplatanus) o obwodzie pnia 2,55 m
  • Klon jawor (Acer pseudoplatanus) o obwodzie pnia 2,45 m
  • Jesion wyniosły (Fraxinus excelsior) o obwodzie pnia 3,50 m
  • Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) o obwodzie pnia 3,20 m